Türkiye’nin İklim Politikalarında Yeni Milat: 7552 Sayılı İklim Kanunu ve Sürdürülebilir Gelecek Projeksiyonları

İçindekiler

Küresel Ekosistemin Dönüşümü ve Türkiye’nin İklim Vizyonu

7552 Sayılı İklim Kanunu ve Sürdürülebilir Gelecek Projeksiyonları: Küresel ekosistemin karşı karşıya olduğu en büyük tehditlerden biri olan iklim değişikliği, sadece çevresel bir sorun olmanın ötesine geçerek ulusların ekonomik, sosyal ve stratejik yapılanmalarını yeniden tanımlayan bir katalizör haline gelmiştir. Yirmi birinci yüzyılın ilk çeyreğinde hız kazanan bu küresel dönüşüm süreci, Türkiye’nin de içinde bulunduğu pek çok ülkeyi, sanayi devriminden bu yana süregelen kalkınma modellerini radikal bir biçimde gözden geçirmeye zorlamıştır. Bu bağlamda, Türkiye’nin iklim kriziyle mücadeledeki kararlılığını simgeleyen ve ülkenin önümüzdeki otuz yılını şekillendirecek olan 7552 Sayılı İklim Kanunu, 2 Temmuz 2025 tarihinde kabul edilerek ulusal mevzuatın en kritik yapı taşlarından biri olarak yerini almıştır. 9 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren bu kanun, Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefine ulaşma yolundaki hukuki ve kurumsal pusulası olma niteliği taşımaktadır.

İklim Kanunu’nun ortaya çıkış süreci, uluslararası iklim diplomasisinin evrimiyle paralel bir seyir izlemektedir. 2015 yılında kabul edilen Paris Anlaşması, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi seviyelere göre 2 derecenin altında, mümkünse 1,5 derece sınırında tutmayı hedefleyerek yeni bir küresel rejim başlatmıştır. Türkiye, bu anlaşmaya taraf olmasıyla birlikte “ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar” ilkesi çerçevesinde kendi yol haritasını çizmeye başlamış ve 2053 yılı için net sıfır emisyon hedefini en üst düzeyde ilan etmiştir. 7552 Sayılı Kanun, bu siyasi iradenin ve uluslararası taahhütlerin somut bir yasal çerçeveye dönüştürülmesini temsil etmektedir.

İklim Kanunu’nun Teorik Altyapısı ve Küresel Bağlam

İklim değişikliğiyle mücadele, atmosferdeki sera gazı konsantrasyonlarının azaltılması (mitigasyon) ve kaçınılmaz hale gelen etkilerine karşı direnç oluşturulması (adaptasyon) olmak üzere iki ana sütun üzerine inşa edilmektedir. Türkiye’nin İklim Kanunu, bu iki temel sütunu “yeşil büyüme” vizyonuyla harmanlayarak ekonominin tüm sektörlerini kapsayan bir dönüşüm öngörmektedir. Yeşil büyüme yaklaşımı, çevresel sürdürülebilirliğin ekonomik büyüme ile çelişen bir engel değil, aksine teknolojik inovasyon, yeni istihdam alanları ve uluslararası rekabet gücü için bir fırsat olduğu varsayımına dayanmaktadır.

Bu süreçteki en kritik kavramlardan biri olan “Net Sıfır Emisyon”, atmosfere salınan sera gazı miktarının, karbon yutak alanları veya teknolojik yakalama yöntemleriyle dengelenerek toplamda sıfır etkili bir hale getirilmesini ifade eder. İklim Kanunu, doğrudan salımların tamamen sıfırlanmasının teknolojik ve ekonomik zorluklarını göz önünde bulundurarak, salınan karbondioksidin doğa temelli çözümler (ormanlar, sulak alanlar) veya mühendislik çözümleri (karbon yakalama ve depolama) ile dengelenmesini temel strateji olarak benimsemiştir.

Uluslararası Ticaret ve Rekabet Gücü Perspektifi

İklim Kanunu’nun yasalaşma süreci, sadece çevresel kaygılarla değil, aynı zamanda küresel ticaretin değişen kurallarıyla da doğrudan ilişkilidir. Özellikle Avrupa Birliği’nin “55’e Uyum” (Fit for 55) paketi ve bu kapsamda hayata geçirilen Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), Türkiye gibi ihracatının büyük kısmını AB pazarına yapan ülkeler için hayati bir önem arz etmektedir. SKDM, ithal edilen ürünlerin karbon ayak izine göre bir maliyetlendirme öngörerek, karbon kaçağı riskini önlemeyi amaçlar. Türkiye’nin kendi ulusal Emisyon Ticaret Sistemi’ni (ETS) kurmasını öngören İklim Kanunu, Türk sanayicisinin ödeyeceği karbon maliyetinin yurt içinde kalmasını ve yeşil dönüşüm projelerine aktarılmasını sağlayarak bir tür ekonomik savunma mekanizması oluşturmaktadır.

Küresel Hedefler ve Türkiye’nin Taahhütleri

Hedef / Eylem	Zaman Çizelgesi ve Hedef Oranları	İlgili Politika Belgeleri
Paris Anlaşması Sıcaklık Limiti	1,5°C – 2°C Altı	IPCC Raporları, Paris Anlaşması
Türkiye Ulusal Katkı Beyanı (NDC)	2038 – %41 Azaltım	NDC Güncellemesi
Türkiye Net Sıfır Hedefi	2053	2053 Uzun Dönemli Strateji
AB Karbon Sınırı (SKDM)	2026 (Tam Devreye Alınma)	AB Yeşil Mutabakatı
Yerel İklim Eylem Planları	31 Aralık 2027	7552 Sayılı İklim Kanunu

Kanun No: 7552: Maddeler ve Uygulama Esasları

İklim Kanunu, genel hükümleri, iklim değişikliği ile mücadele faaliyetlerini, karbon fiyatlandırma mekanizmalarını ve cezai hükümleri içeren kapsamlı bir yapıya sahiptir. Kanunun birinci bölümü, amacın yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda belirlendiğini net bir şekilde ortaya koyar. Kapsam açısından ise, sadece emisyon azaltımı değil, uyum faaliyetleri, finansal araçlar ve kurumsal yetkilendirmeler gibi geniş bir yelpazeyi içine alır.

Kurumsal Yapı ve İklim Değişikliği Başkanlığı

Kanunla birlikte Türkiye’deki iklim politikalarının merkezi otoritesi olarak İklim Değişikliği Başkanlığı’nın yetkileri pekiştirilmiştir. Başkanlık, kamu kurumları, özel sektör ve yerel yönetimlerden veri talep etme, emisyon azaltım hedeflerini belirleme ve uluslararası karbon piyasalarında politika geliştirme yetkisine sahiptir. Ayrıca, bu süreçteki operasyonel faaliyetleri yürütmek üzere 10 milyon TL başlangıç sermayeli bir döner sermaye işletmesi kurulması öngörülmüştür. Bu yapı, iklim değişikliği ile mücadelenin bürokratik bir süreçten ziyade dinamik ve finanse edilebilir bir mekanizmaya dönüşmesini amaçlar.

Planlama ve Uygulama Araçları

Kanunun 7. ve 8. maddeleri, iklim değişikliğiyle mücadelenin planlama araçlarını tanımlar. Ulusal düzeyde hazırlanan “İklim Değişikliği Strateji ve Eylem Planları” temel yol haritasını oluştururken, yerel düzeyde her ilde Vali başkanlığında oluşturulacak olan “İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları” süreci tabana yayacaktır. Bu kapsamda yerel yönetimlerin 2027 yılı sonuna kadar kendi eylem planlarını hazırlaması zorunlu kılınmıştır.

Uygulama araçları arasında en dikkat çekici olanlardan biri **”Türkiye Yeşil Taksonomisi”**dir. Taksonomi, hangi yatırımların çevresel olarak sürdürülebilir olduğunu belirleyen bir sınıflandırma sistemi olup, finansal kaynakların gerçekten yeşil olan projelere yönlendirilmesini sağlar. Bu, bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde sürdürülebilir finansman ürünlerinin geliştirilmesi için temel oluşturacaktır.

Emisyon Ticaret Sistemi (ETS): Karbonun Ekonomikleşmesi

İklim Kanunu’nun belki de en devrimci yönü, Türkiye’de bir ulusal Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kurulmasını yasal güvenceye bağlamasıdır. ETS, sera gazı emisyonlarının kontrol altına alınması amacıyla piyasa bazlı bir mekanizma kullanarak, “kirleten öder” ilkesini ekonomik bir teşvik sistemine dönüştürür.

ETS’nin İşleyiş Mekanizması: Cap and Trade

Sistem, “sınır koyma ve ticaret” (cap and trade) prensibi üzerine kuruludur. Düzenleyici otorite olan İklim Değişikliği Başkanlığı, belirli bir dönem için toplam izin verilen emisyon miktarını (üst sınır/cap) belirler. Bu toplam miktar, “tahsisat” adı verilen birimler halinde işletmelere dağıtılır. İşletmeler, kendi emisyonlarını izlemek, raporlamak ve her yıl sonunda ellerinde sahip oldukları tahsisat miktarının gerçek salımlarıyla uyumlu olduğunu kanıtlamak zorundadır.

Eğer bir işletme, temiz teknolojilere yatırım yaparak emisyonlarını kendisine verilen sınırın altına indirirse, elindeki fazla tahsisatları karbon piyasasında satabilir ve gelir elde edebilir. Aksine, emisyon sınırını aşan bir işletme, piyasadan ek tahsisat satın almak veya ağır para cezalarıyla yüzleşmek zorundadır. Bu mekanizma, emisyon azaltımının en düşük maliyetle ve en verimli şekilde gerçekleştirildiği yerlerde yapılmasını teşvik eder.

Türkiye ETS’sinde Tahsisat Dağıtımı ve Piyasa İşletimi

Türkiye ETS’sinde tahsisatların başlangıçta geçmiş verilere dayalı olarak bir kısmının ücretsiz verilmesi, zamanla ise Avrupa Birliği modelinde olduğu gibi üretim verimliliği (benchmarking) esaslı dağıtıma ve ihale (auctioning) usulüne geçilmesi planlanmaktadır. Karbon piyasasının işletmecisi olarak ise Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ) yetkilendirilmiştir. EPİAŞ, karbonun şeffaf bir piyasada fiyatlandırılmasını sağlayarak iklim finansmanının likiditesini artıracaktır.

ETS ve SKDM Karşılaştırmalı Analizi

Özellik	Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)	Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)
Odak Noktası	İşletme ve Tesis Emisyonları	Ürün Bazlı Gömülü Emisyonlar
Gelir Eldesi	Karbon Geliri Elde Edilebilir	Karbon Geliri Elde Edilemez (Vergi/Sertifika)
Raporlama Periyodu	Yıllık Raporlama	Çeyreklik Raporlama
Fiyat Belirleme	Piyasa Koşullarına Göre	ETS Haftalık Fiyat Ortalaması
Temel Amacı	Emisyon Azaltım Teşviki	Karbon Kaçağını Önleme

Sosyo-Ekonomik Etkiler ve “Adil Geçiş” Kavramı

İklim Kanunu, sadece bir çevre düzenlemesi değil, aynı zamanda derin bir ekonomik ve toplumsal dönüşüm projesidir. Bu dönüşümun en önemli boyutlarından biri “Adil Geçiş”tir (Just Transition). Adil geçiş, iklim değişikliği ile mücadele politikalarından olumsuz etkilenebilecek iş gücü gruplarını, sektörleri ve bölgeleri korumayı, bu süreçte kimseyi geride bırakmamayı amaçlar.

İstihdam ve Yeşil Dönüşüm

Yeşil ekonomi, geleneksel fosil yakıta dayalı sektörlerde istihdam kaybına yol açarken, yenilenebilir enerji, enerji verimliliği ve döngüsel ekonomi gibi alanlarda yeni iş fırsatları yaratmaktadır. Türkiye’nin İklim Kanunu, yeşil istihdamın artırılmasını ve bu süreçte iş gücünün yeni becerilerle donatılmasını (reskilling) hedefleyen politikalar içermektedir. Özellikle kömür havzaları gibi düşük karbonlu ekonomiye geçişten doğrudan etkilenecek bölgelerde, ekonomik çeşitliliğin artırılması ve sosyal koruma mekanizmalarının güçlendirilmesi hayati önem taşımaktadır.

Sanayi ve KOBİ’ler Üzerindeki Etkiler

Büyük sanayi kuruluşları, kurumsal kapasiteleri sayesinde iklim kanununun getirdiği raporlama ve emisyon yönetimi yükümlülüklerine daha hızlı uyum sağlayabilirken, KOBİ’ler için bu süreç finansal ve teknik bir yük oluşturabilir. Enerji verimliliği yatırımları, filtre sistemleri ve karbon ayak izi hesaplama süreçleri KOBİ’lerin maliyetlerini artırabilir. Ancak, İklim Kanunu kapsamında oluşturulan gelirlerin yeşil dönüşüm destekleri için kullanılması ve teknoloji transferi teşvikleri bu maliyetlerin dengelenmesini amaçlamaktadır.

İklim Kanunu’nun Günlük Hayata Yansımaları

İklim Kanunu’nun etkileri sadece fabrika bacalarında veya borsa ekranlarında kalmayacak, zamanla bireylerin günlük yaşam pratiğine de nüfuz edecektir. Bu dönüşüm, tüketiciden yerel yönetimlere kadar geniş bir etkileşim alanı yaratmaktadır.

Enerji, Ulaşım ve Konut Sektörlerindeki Değişim

Ulaşım sektörü, Türkiye’nin toplam emisyonlarında önemli bir paya sahip olduğundan, İklim Kanunu emisyonsuz ulaşım çözümlerini önceliklendirmektedir. Elektrikli ve hidrojenli araçların yaygınlaştırılmasına yönelik altyapı yatırımları, toplu taşıma sistemlerinin yeşil dönüşümü ve mikromobilite teşvikleri, şehirlerin çehresini değiştirecektir. Konut ve binalarda ise enerji verimliliği standartlarının yükseltilmesi, yeni binalarda yenilenebilir enerji kullanımı zorunlulukları ve mevcut yapıların enerji kimlik belgelerinin önem kazanması beklenmektedir.

Tüketici Davranışları ve Farkındalık

Kanun, toplumsal farkındalığın artırılmasını ve eğitim müfredatlarının iklim odağında güncellenmesini de öngörmektedir. Bu, bireylerin tüketim alışkanlıklarında düşük karbonlu ürünlere yönelmesini ve çevre dostu yaşam biçimlerini benimsemesini teşvik edecektir. Tek kullanımlık plastiklere yönelik kısıtlamalar, geri dönüşüm süreçlerinin dijitalleşmesi ve su tasarrufu uygulamaları, günlük hayatın yeni normalleri haline gelecektir.

Teknoloji ve İnovasyon: Yeşil Kalkınmanın Motoru

Türkiye’nin 2053 net sıfır hedefine ulaşması, mevcut teknolojilerin ötesinde yıkıcı inovasyonlara olan ihtiyacı da beraberinde getirmektedir. İklim Kanunu, temiz teknolojilerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasını stratejik bir öncelik olarak tanımlar.

Karbon Yakalama, Kullanma ve Depolama (CCUS)

Bazı ağır sanayi kollarında emisyonların tamamen ortadan kaldırılması teknik olarak mümkün olmayabilir. Bu noktada, karbonun kaynağından yakalanarak yeraltı formasyonlarında depolanması veya sanayi süreçlerinde hammadde olarak kullanılması (CCUS) teknolojileri devreye girmektedir. Kanun, bu alanlarda AR-GE faaliyetlerini teşvik ederek, Türkiye’nin bu teknolojilerde bölgesel bir merkez haline gelmesini desteklemektedir.

Yeşil Hidrojen ve Enerji Depolama

Yenilenebilir enerjinin süreksizlik problemini aşmak ve ağır taşımacılık ile yüksek ısılı sanayi süreçlerinde karbonu devre dışı bırakmak için “Yeşil Hidrojen” kritik bir role sahiptir. Suyun yenilenebilir elektrikle elektrolizi sonucu elde edilen yeşil hidrojen, Türkiye’nin enerji bağımsızlığı stratejisinin de önemli bir parçasıdır.

Denetim, İzleme ve Yaptırımlar: Uygulanabilirlik Çerçevesi

Bir kanunun başarısı, onun izlenebilirliği ve ihlaller durumunda uygulanacak yaptırımların caydırıcılığı ile doğrudan ilişkilidir. İklim Kanunu, bu konuda katı ve net bir çerçeve sunmaktadır.

Raporlama ve Doğrulama Süreçleri (MRV)

İşletmelerin saldıkları sera gazı miktarını doğru bir şekilde izlemesi, raporlaması ve bu raporların bağımsız kuruluşlarca doğrulanması (MRV sistemi), iklim politikasının veri temelini oluşturur. Kanun, bu sürecin usul ve esaslarını belirleyerek, hatalı veya eksik beyanların önüne geçmeyi amaçlar.

İdari Para Cezaları ve Yasal Süreçler

Kanunun 14. maddesi, kurallara uymayanlara yönelik ciddi yaptırımlar öngörmektedir. Doğrulanmış sera gazı raporunu sunmayanlara verilecek cezalar 500 bin TL’den başlayarak 5 milyon TL’ye kadar çıkabilmektedir.

İhlal Edilen Kanun Maddesi / Fiili	İdari Para Cezası Alt/Üst Sınırı	Uygulayıcı Otorite
Emisyon Raporlama İhlali	500.000 TL – 5.000.000 TL	İklim Değişikliği Başkanlığı
ETS Yükümlülüklerini Yerine Getirmeme	Yukarıdaki Cezanın 2 Katı	İklim Değişikliği Başkanlığı
Ozon Tabakasına Zararlı Madde Ticareti	2.500.000 TL	Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
Florlu Gaz Bildirim Eksikliği	120.000 TL	İklim Değişikliği Başkanlığı
Servis/Bakım Standartlarına Aykırılık	250.000 TL	İklim Değişikliği Başkanlığı

İklim Kanunu ve Siyasal Tartışmalar

Her kapsamlı reform süreci gibi, İklim Kanunu da TBMM’deki yasama sürecinde çeşitli görüş ve eleştirilere konu olmuştur. İktidar kanadı, kanunu “2053 net sıfır hedefi ve yeşil dönüşümün anayasası” olarak savunurken; muhalefet partileri ve bazı çevre platformları düzenlemenin belirli noktalarına yönelik eleştirilerini dile getirmişlerdir. Eleştirilerin odağında genellikle; kanunun piyasa odaklı (ETS) yapısının ekolojik adaleti tam olarak sağlayamayabileceği, sermaye eleştirisi ve düzenlemenin iklim krizinin aciliyeti karşısında daha bağlayıcı ve radikal olması gerektiği gibi görüşler yer almaktadır.

Gelecek Senaryoları ve Uzun Dönemli Strateji

7552 Sayılı Kanun, Türkiye’nin iklim yolculuğunda bir varış noktası değil, bir başlangıçtır. Kanunun yürürlüğe girmesini takip eden yıllarda yayımlanacak olan yönetmelikler, tebliğler ve eylem planları sistemin detaylarını belirleyecektir.

2026-2030 Geçiş Dönemi: Bu dönemde, ulusal ETS’nin pilot uygulamalarının tamamlanması ve SKDM ile tam uyumun sağlanması kritik öneme sahiptir.
2053 Yolculuğu ve Net Sıfır Vizyonu: Uzun vadede Türkiye, fosil yakıtlardan kademeli olarak uzaklaşan, enerji sepetinde yenilenebilir kaynakların ağırlıkta olduğu bir yapıya evrilmeyi hedeflemektedir.

Sonuç ve Genel Değerlendirme

Türkiye’nin ilk müstakil İklim Kanunu olan 7552 Sayılı Kanun, ülkenin çevresel sürdürülebilirlik ile ekonomik kalkınmayı sentezleme çabasının en somut ürünüdür. Kanun, getirdiği Emisyon Ticaret Sistemi, Yeşil Taksonomi ve yerel eylem planları gibi araçlarla, iklim krizini bir risk yönetiminden ziyade bir stratejik dönüşüm fırsatı olarak konumlandırmaktadır. Bu kanunla birlikte karbon, artık ekonomik bir değer ve maliyet unsuru haline gelmiştir. Bu durum, sanayiden teknolojiye, eğitimden şehirciliğe kadar her alanda “iklim lensi” ile düşünmeyi zorunlu kılmaktadır.

MevzuatGPT

552 Sayılı Kanun, Çevresel Mevzuat, Dekarbonizasyon, Döngüsel Ekonomi, Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), Enerji Verimliliği, Gelecek Projeksiyonları, İklim Değişikliğiyle Mücadele, İklim Kanunu, İklim Politikaları, İklim Uyumu, Karbon Ayak İzi, Karbon Nötr Hedefi, Paris Anlaşması, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları, Sürdürülebilirlik, Yenilenebilir Enerji, Yeşil Dönüşüm, Yeşil Mutabakat

İçindekiler

Küresel Ekosistemin Dönüşümü ve Türkiye’nin İklim Vizyonu

İklim Kanunu’nun Teorik Altyapısı ve Küresel Bağlam

Uluslararası Ticaret ve Rekabet Gücü Perspektifi