Mevzuat Nedir? Kanun, Yönetmelik ve Tebliğ Ormanında Yol Haritası – 1

Günlük hayatta sıkça duyduğumuz ancak tam olarak ne anlama geldiğini bilmediğimiz bir kelime var: Mevzuat. Şirket kurarken, bir hakkımızı ararken veya sadece haberleri izlerken karşımıza çıkan bu kavram, aslında modern toplumun iskeletini oluşturan kurallar bütünüdür. Peki, mevzuat nedir ve bu karmaşık görünen yapı içinde kanun, yönetmelik ve tebliğ gibi terimler ne anlama gelir?

Bu yazıda, sizi hukukun teknik dilinde boğmadan, bir yol haritası sunarak mevzuat ormanında güvenle ilerlemenizi sağlayacağız. Amacımız, bu kavramları herkesin anlayabileceği bir dille açıklayarak, yasal düzenlemelerin hayatımızdaki yerini ve önemini net bir şekilde ortaya koymaktır.

Mevzuat Neden Hayatımızın Merkezinde?

Mevzuat, en basit tanımıyla, bir ülkede yürürlükte olan yazılı hukuk kurallarının tümüdür. Bu kurallar; devletin işleyişinden vatandaşların birbirleriyle olan ilişkilerine, ticari faaliyetlerden çevre korumasına kadar hayatın her alanını düzenler.

Kısacası mevzuat:

• Toplumsal Düzeni Sağlar: Kimin ne hakka sahip olduğunu, hangi davranışların yasak olduğunu belirleyerek kaosun önüne geçer.
• Hak ve Özgürlükleri Korur: Anayasa başta olmak üzere tüm yasal metinler, bireylerin temel haklarını güvence altına alır.
• Belirlilik ve Güven Ortamı Yaratır: Ticaret yaparken veya bir sözleşme imzalarken, hangi kurallara tabi olduğunuzu bilmenizi sağlar. Bu nedenle öngörülebilirlik, ekonomik ve sosyal hayat için kritiktir.

Mevzuatın Temel Taşları: Normlar Hiyerarşisi Piramidi

Mevzuatı bir ormana benzettiysek, bu ormandaki tüm yolların ve patikaların birbiriyle uyumlu olması gerekir. İşte bu uyumu sağlayan sisteme Normlar Hiyerarşisi (kurallar sıralaması) denir. Bu hiyerarşi, bir hukuk kuralının kendisinden daha üst bir kurala aykırı olamayacağını belirtir.

Bu piramidi görselleştirmek, konuyu anlamanın en kolay yoludur

• Görsel Alt Etiketi (Alt Text): Normlar hiyerarşisi piramidi: Anayasa, Kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, Yönetmelik ve diğer mevzuat türlerinin sıralaması.

Piramidin tepesinde Anayasa yer alır. Hiçbir kanun, yönetmelik veya tebliğ, Anayasa’ya aykırı hükümler içeremez. Şimdi piramidin diğer katmanlarını inceleyelim.

1. Kanun: Mevzuat Ormanının Ana Yolu

Kanunlar, normlar hiyerarşisinin en üst sıralarında yer alan, genel ve soyut kurallar bütünüdür. Toplumun genelini ilgilendiren temel düzenlemeler kanunlarla yapılır.

• Kim Yapar? Kanun yapma yetkisi, milletin temsilcilerinden oluşan Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) aittir.
• Özellikleri Nelerdir?
  • Geneldir: Belirli bir kişiyi veya olayı değil, aynı durumdaki herkesi kapsar.
  • Süreklidir: Yürürlükten kaldırılana kadar geçerliliğini korur.
  • Yazılıdır: TBMM tarafından kabul edildikten sonra Cumhurbaşkanı tarafından onaylanır ve Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girer.
  • Bağlayıcıdır: Vatandaşlardan devletin kurumlarına kadar herkes uymak zorundadır.

Örnek: Medeni Kanun, Borçlar Kanunu, Ticaret Kanunu gibi temel düzenlemeler, hayatın ana hatlarını çizen kanunlardır.

2. Yönetmelik: Ana Yolu Detaylandıran Tabelalar

Kanunlar genellikle genel çerçeveyi çizer. Ancak bu çerçevenin içinin nasıl doldurulacağı, uygulamada hangi adımların atılacağı gibi detaylar yönetmelikler ile belirlenir.

• Kimler Çıkarır? Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar ve belediyeler gibi kamu tüzel kişilikleri, kendi görev alanlarıyla ilgili kanunların uygulanmasını göstermek amacıyla yönetmelik çıkarabilir.
• Amacı Nedir? Yönetmeliğin temel amacı, bir kanunun nasıl uygulanacağını açıklamaktır. Örneğin, “Trafik Kanunu” ana yolsa, “Sürücü Belgesi Sınav Yönetmeliği” o yolda nasıl araç kullanılacağını detaylandıran bir tabeladır.
• Önemli Not: Bir yönetmelik, dayandığı kanuna asla aykırı olamaz. Sadece kanunun çizdiği sınırları netleştirir.

3. Tebliğ: Yoldaki Anlık Bilgilendirme Notu

Hiyerarşide daha alt basamakta yer alan tebliğler, belirli bir konuya ilişkin açıklama, duyuru veya ilke kararlarını içerir. Yönetmeliklere göre daha teknik ve spesifik detayları düzenler.

• Ne İşe Yarar? Genellikle bir yönetmeliğin belirli maddelerinin uygulanmasındaki usul ve esasları, formları veya teknik detayları belirlemek için kullanılır. Bir nevi “kullanım kılavuzu” işlevi görür.
• Örnek: Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yayımladığı bir “Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği”, vergi beyannamesinin nasıl doldurulacağına dair en ince ayrıntıları içerebilir.

Kanun, Yönetmelik ve Tebliğ Arasındaki Farklar (Özet Tablo)

Bu üç temel kavram arasındaki farkı netleştirmek için aşağıdaki tabloyu kullanabilirsiniz.

Özellik	KANUN	YÖNETMELİK	TEBLİĞ
Kim Yapar?	TBMM	Cumhurbaşkanlığı, Bakanlıklar, Kamu Tüzel Kişilikleri	İlgili Kurumlar (Bakanlıklar, Kurullar vb.)
Amacı	Genel ve soyut çerçeveyi çizmek	Kanunların nasıl uygulanacağını göstermek	Yönetmelik ve kanunlardaki teknik detayları açıklamak
Kapsamı	Çok Geniş	Belirli bir görev alanı ile sınırlı	Çok Spesifik ve Teknik
Hiyerarşi	Üstün (Anayasa’dan sonra)	Kanuna bağlı (ast)	Kanun ve yönetmeliğe bağlı (en ast)

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Mevzuat ve hukuk aynı şey midir?
Hayır, tam olarak değil. Mevzuat, yürürlükteki yazılı hukuk kurallarını ifade eder. Hukuk ise mevzuatın yanı sıra örf ve adet hukuku, mahkeme kararları (içtihat) ve bilimsel görüşleri (doktrin) de kapsayan daha geniş bir kavramdır.

2. Bir yönetmelik kanuna aykırı olabilir mi?
Kesinlikle olamaz. Normlar hiyerarşisi gereği, bir alt norm (yönetmelik), üst norma (kanun) aykırı hükümler içeremez. Eğer böyle bir durum tespit edilirse, yönetmeliğin ilgili maddesi yargı kararıyla iptal edilebilir.

3. Mevzuatı nereden takip edebilirim?
Türkiye’deki tüm güncel mevzuatı takip etmek için en güvenilir kaynak, T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi olan mevzuat.gov.tr adresidir. Ayrıca, tüm yasal düzenlemeler Resmî Gazete‘de yayımlanarak yürürlüğe girer.

Sonuç: Ormanda Kaybolmayın, Yol Haritanızı Kullanın

Mevzuat, ilk bakışta karmaşık ve korkutucu bir orman gibi görünebilir. Ancak kanun, yönetmelik ve tebliğ gibi temel kavramların işlevini ve aralarındaki hiyerarşiyi anladığınızda, bu ormanda yolunuzu bulmak oldukça kolaylaşır.

Unutmayın ki bu kurallar, hayatımızı zorlaştırmak için değil, aksine daha adil, düzenli ve öngörülebilir bir toplumda yaşamamızı sağlamak için vardır. Bu yol haritası sayesinde artık mevzuatla ilgili bir konuyla karşılaştığınızda neyin ne anlama geldiğini çok daha iyi bileceksiniz.

Peki, sizin aklınıza takılan başka bir mevzuat terimi var mı? Bu karmaşık ormanda karşılaştığınız başka bir soru olursa yorumlarda bizimle paylaşmaktan çekinmeyin!

Resmi mevzuat adresi: https://mevzuat.gov.tr

4a Sigortalılık 2025 SGK Cezaları 5510 Sayılı Kanun Aktif İşgücü Hizmetleri Bağ-Kur Denetim Kodları Doğal Dil İşleme Emeklilik Şartları Ev Hizmetlerinde Sigortalılık Fiili Çalışma genelde Genel Sağlık Sigortası GSS Hukuk Bürosu Otomasyonu Hukuki Erişilebilirlik hızlı vergi sorgulama KVKK Uyum Rehberi Kısa Çalışma Ödeneği Malulen Emeklilik Meslek Hastalığı mevzuat mevzuatgpt mevzuat nedir online vergi sorgulama Sahte Sigortalılık Sahte İşyeri SGK Sigortalılık Şartları Sigorta Primleri sosyal güvenlik Sosyal Güvenlik Kurumu tebligat kanunu Türkiye İş Kurumu Ulusal Yapay Zeka Stratejisi Uzaktan Çalışma vergi borcu sorgulama vergi dairesi hizmeti vergi sorgulama nasıl yapılır vergi ödeme yöntemleri Yerli Dil Modelleri Üretken Yapay Zeka İdari Para Cezaları İş Hukuku İş Kazası Şüpheli İşyeri