Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Mevzuat Yapısı, Kurumsal İşlevleri ve İşgücü Piyasası Politikaları Üzerine Kapsamlı Araştırma Raporu - 3424 - Mevzuat GPT

1. Giriş ve Kurumsal Çerçeve

Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Mevzuat Yapısı, Kurumsal İşlevleri ve İşgücü Piyasası Politikaları Üzerine Kapsamlı Araştırma Raporu: Türkiye işgücü piyasasının düzenleyici ve denetleyici merkezi aktörü olan Türkiye İş Kurumu (İŞKUR), 4904 sayılı Kanun ile belirlenen yasal çerçeve dahilinde faaliyet göstermektedir. Kurumun varlık nedeni, sadece iş arayan ile işvereni bir araya getirmekten ibaret klasik bir “iş ve işçi bulma” fonksiyonunun ötesine geçmiştir. Günümüzde İŞKUR, ulusal istihdam politikasının oluşturulmasından işsizlik sigortası fonunun yönetimine, aktif işgücü piyasası programlarının uygulanmasından özel istihdam bürolarının denetimine kadar geniş bir yelpazede stratejik görevler üstlenmektedir. Bu rapor, İŞKUR’un yasal dayanaklarını, organizasyonel yapısını, sunduğu pasif ve aktif istihdam hizmetlerini ve işverenlere yönelik yükümlülükler ile teşvik mekanizmalarını, 2024 ve 2025 yılları itibarıyla güncellenen mevzuat hükümleri ışığında derinlemesine incelemektedir. Raporda yer alan veriler ve analizler, kesin yargı içermekten ziyade mevcut yasal metinlerin (kanun, yönetmelik, genelge) objektif bir okumasına dayanmaktadır.

1.1. 4904 Sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu ve Temel Görevler

Türkiye İş Kurumu’nun kuruluşunu, görevlerini ve yetkilerini düzenleyen temel metin 4904 sayılı Kanun’dur. Kanun’un 1. maddesi, Kurumun amacını “istihdamın korunmasına, geliştirilmesine, yaygınlaştırılmasına ve işsizliğin önlenmesi faaliyetlerine yardımcı olmak ve işsizlik sigortası hizmetlerini yürütmek” olarak tanımlamaktadır.¹ Bu tanım, kurumun hem önleyici (aktif politikalar) hem de telafi edici (pasif politikalar/sigorta) bir misyon yüklendiğini göstermektedir.

Kurumun 3. maddesinde sayılan görevleri, işgücü piyasasının dinamik yapısını yönetmeye yöneliktir. Bu görevler arasında ulusal istihdam politikasının oluşturulmasına katkı sağlamak, işgücü piyasası verilerini derlemek ve analiz etmek, iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri sunmak, özel istihdam bürolarına izin vermek ve bunları denetlemek yer almaktadır.¹ Özellikle işgücü piyasası bilgi sisteminin oluşturulması görevi, devletin ekonomik planlaması açısından hayati bir veri akışı sağlamaktadır. İŞKUR, yerel ve ulusal bazda işgücü arz ve talebini izleyerek, eğitim programlarının bu talebe göre şekillenmesine öncülük etmektedir.

1.2. Teşkilat Yapısı ve Yönetim

Kurum, merkez ve taşra teşkilatı olmak üzere yapılanmıştır. Karar alma süreçlerinde “yönetişim” ilkesi gözetilerek, işçi, işveren ve kamu temsilcilerinin yer aldığı Genel Kurul ve Yönetim Kurulu yapıları oluşturulmuştur. Yönetim Kurulu, özellikle İşsizlik Sigortası Fonu’nun yönetimi konusunda kritik yetkilere sahiptir. Fon kaynaklarının piyasa şartlarında değerlendirilmesi, gelir ve giderlerin denetlettirilmesi ve aktüeryal projeksiyonların yaptırılması Yönetim Kurulu’nun sorumluluğundadır.¹ Bu yapı, fonun sürdürülebilirliği açısından mali disiplini sağlama amacını taşımaktadır.

Taşra teşkilatı ise Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve bunlara bağlı Hizmet Merkezlerinden oluşmaktadır. Nüfus yoğunluğu, işyeri sayısı ve işlem hacmi gibi kriterler doğrultusunda, Genel Müdürlüğün teklifi ve Bakan onayı ile hizmet merkezleri açılarak hizmetin yerindenliği sağlanmaktadır.¹ İl düzeyinde kurulan İl İstihdam ve Mesleki Eğitim Kurulları ise yerel işgücü piyasasının ihtiyaçlarını belirleyerek merkezi politikanın yerele uyarlanmasında köprü vazifesi görmektedir.

2. Özel İstihdam Büroları: Piyasada Liberalleşme ve Denetim

İş bulma faaliyetlerinin devlet tekelinden çıkarılarak özel sektöre de açılması süreci, 4904 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklerle sıkı bir denetim mekanizmasına bağlanmıştır. Özel İstihdam Büroları (ÖİB), İŞKUR’dan izin almak kaydıyla iş ve işçi bulma faaliyetinde bulunabilen, ayrıca belirli şartlar altında “geçici iş ilişkisi” kurma yetkisine sahip olan tüzel veya gerçek kişilerdir.

2.1. İzin Alma Süreci ve Teminat Yükümlülüğü

Bir kuruluşun özel istihdam bürosu olarak faaliyet gösterebilmesi için İŞKUR’dan izin belgesi alması zorunludur. Bu izin, iş arayanların haklarının korunması amacıyla ağır şartlara bağlanmıştır. Başvuru sahiplerinin müflis olmaması, belirli suçlardan hüküm giymemiş olması, uygun bir işyerine ve teknik donanıma sahip olması ve nitelikli personel istihdam etmesi gerekmektedir.³

Sistemin en önemli güvence mekanizması “teminat” uygulamasıdır. Büro açmak isteyenler, brüt asgari ücrete endeksli bir teminatı Kuruma sunmak zorundadır. 2025 yılı projeksiyonlarına göre bu tutarlar şu şekilde hesaplanmaktadır:

Özel İstihdam Bürosu İzni Teminatı: Başvuru tarihindeki brüt asgari ücretin 20 katı tutarındadır. 2025 yılı brüt asgari ücreti üzerinden yapılan hesaplamalarda bu tutarın yaklaşık 520.110 TL seviyesinde olduğu görülmektedir.⁵
Geçici İş İlişkisi Yetkisi Teminatı: Büronun aynı zamanda geçici işçi sağlama yetkisi talep etmesi durumunda, teminat miktarı brüt asgari ücretin 200 katına çıkmaktadır. Bu da 2025 yılı için yaklaşık 5.201.100 TL’lik bir mali yükümlülük anlamına gelmektedir.⁵

Bu yüksek teminat tutarları, büronun olası bir kapanma veya yükümlülüklerini yerine getirememe durumunda, işçi alacaklarının ve kamu alacaklarının (vergi, SGK primi) tahsil edilebilmesi için bir güvence fonu işlevi görmektedir.

2.2. Geçici İş İlişkisi Kurma Yetkisi ve Sınırlamalar

Özel istihdam bürolarına tanınan en kritik yetkilerden biri, işçiyi kendi bünyesinde istihdam edip, başka bir işverene geçici olarak devretme (kiralama) yetkisidir. Ancak bu yetki sınırsız değildir ve iş güvenliğini tehdit etmeyecek şekilde çerçevelenmiştir.

İzin Verilen Haller: Geçici iş ilişkisi; işçinin askerlik hizmeti, doğum izni, mevsimlik tarım işleri, ev hizmetleri veya işverenin iş hacminin öngörülemez şekilde artması gibi durumlarda kurulabilir.⁴
Yasaklanan Haller: Yer altında maden çıkarılan işyerlerinde geçici iş ilişkisi kurulması kesinlikle yasaktır. Ayrıca grev ve lokavt uygulaması sırasında, işverenin işçi ihtiyacını geçici işçilerle karşılaması engellenmiştir.⁶
Süre Sınırları: Geçici iş ilişkisi kural olarak belirli süreli yapılmak zorundadır. Örneğin, mevsimlik işlerde veya iş hacminin artması durumunda toplam süre (yenilemeler dahil) genellikle 8 ayı geçemez.⁶

2.3. Ücret Yasağı ve Denetim

Mevzuatın en temel prensiplerinden biri, iş arayan kişiden ücret alınamamasıdır. Özel istihdam büroları, hizmet bedelini işverenden tahsil etmek zorundadır. İş arayanlardan menfaat temin edilmesi veya ücret alınması yasaktır; bu kuralın istisnası sadece profesyonel sporcular, mankenler veya üst düzey yöneticiler gibi belirli yönetmelikle tanımlanmış kategorilerdir.⁴

Büroların denetimi İŞKUR müfettişleri ve iş müfettişleri tarafından yürütülür. Kuruma bilgi vermeme, izinsiz şube açma veya iş arayanlardan ücret alma gibi ihlallerde, 4904 sayılı Kanun’un 20. maddesi uyarınca ağır idari para cezaları uygulanmaktadır.⁴

3. İşsizlik Sigortası Fonu ve Pasif İşgücü Politikaları (4447 Sayılı Kanun)

Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminin önemli bir ayağını oluşturan işsizlik sigortası, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ile düzenlenmiştir. Sistem, zorunluluk esasına dayanır ve primli bir rejimdir. İşçi, işveren ve devlet katkılarıyla finanse edilen İşsizlik Sigortası Fonu, risk gerçekleştiğinde (işsizlik durumunda) sigortalıya gelir güvencesi sağlar.

3.1. İşsizlik Ödeneğine Hak Kazanma Koşulları

Bir sigortalının işsizlik ödeneğinden yararlanabilmesi için yasa koyucu tarafından belirlenen dört temel şartın kümülatif olarak gerçekleşmesi gerekmektedir ¹⁰:

Hizmet Akdinin Sona Ermesi: Kişinin 4447 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olması ve iş sözleşmesinin sona ermiş olması gerekir.
Kendi İstek ve Kusuru Dışında İşsiz Kalmak: İstifa (haklı nedenler hariç) veya işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı (4857/Madde 25-II) nedeniyle işten çıkarılması durumunda ödenek hakkı doğmaz. İŞKUR, SGK işten çıkış kodlarını (örneğin Kod 04 – Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi) esas alarak değerlendirme yapar.¹⁰
Prim Ödeme Gün Sayısı (600 Gün): Hizmet akdinin feshinden önceki son üç yıl içinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödenmiş olmalıdır. Bu şart, kişinin sisteme belirli bir süre katkı sunmuş olmasını garanti altına alır.¹⁰
Son 120 Gün Kuralı: Hizmet akdinin feshinden önceki son 120 gün içinde hizmet akdine tabi olunması gerekmektedir. Geçmişteki “kesintisiz prim ödeme” şartı esnetilmiş, “hizmet akdine tabi olma” yeterli görülmüştür. Bu sayede, raporlu olunan veya ücretsiz izinli geçirilen süreler hakkın yanmasına neden olmamaktadır.¹⁰

3.2. Ödenek Miktarı ve Süresinin Hesaplanması

İşsizlik ödeneğinin süresi, sigortalının sisteme ne kadar süre prim ödediği ile doğrudan ilişkilidir. Kanun, kıdemi ödüllendiren bir yapı kurmuştur ¹⁰:

Son 3 yılda 600 gün prim ödeyenlere: 180 gün (6 ay),
Son 3 yılda 900 gün prim ödeyenlere: 240 gün (8 ay),
Son 3 yılda 1080 gün prim ödeyenlere: 300 gün (10 ay) süreyle ödenek verilir.

Ödenek miktarı ise sigortalının son dört aylık prime esas kazançları (brüt ücret) ortalamasının %40’ı olarak hesaplanır. Ancak, sosyal adaleti sağlamak ve fonu korumak amacıyla bir tavan sınır getirilmiştir: Hesaplanan ödenek miktarı, aylık brüt asgari ücretin %80’ini geçemez.¹⁰ Ödemeden sadece damga vergisi kesintisi yapılır; gelir vergisi veya SGK primi kesilmez.

Tablo 1: 2025 Yılı Tahmini İşsizlik Ödeneği Hesaplama Örnekleri

Sigortalının Durumu	Hesaplama Bazı	Oran	Tavan Kontrolü
Asgari Ücretli Çalışan	Son 4 ay ortalaması (Brüt Asgari Ücret)	%40	Asgari Ücretin %40’ı ödenir.
Yüksek Ücretli Çalışan	Son 4 ay ortalaması (Yüksek Tutar)	%40	Tavan (Brüt Asgari Ücretin %80’i) ile sınırlanır.

(Not: Tablodaki oranlar sabittir, parasal tutarlar her yıl asgari ücrete göre güncellenir.)

3.3. İşsizlik Ödeneği Alanlara Sağlanan Diğer Haklar

İşsizlik ödeneği sadece nakdi bir destek değildir. Ödenek alınan süre boyunca:

Genel Sağlık Sigortası (GSS): Sigortalının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık hizmetlerinden yararlanabilmesi için GSS primleri İşsizlik Sigortası Fonu’ndan yatırılır. Ancak emeklilik (malullük, yaşlılık, ölüm) primleri bu dönemde yatırılmaz.¹²
Mesleki Eğitim ve İş Bulma: Sigortalı, İŞKUR’un sunduğu meslek edindirme kurslarına katılabilir ve iş ve meslek danışmanlığı hizmetlerinden öncelikli olarak yararlanır.¹⁴
Yeni İş Bulma ve Ödeneğin Kesilmesi: Sigortalı, ödenek alırken İŞKUR tarafından teklif edilen, mesleğine ve durumuna uygun bir işi haklı bir neden olmaksızın reddederse ödeneği kesilir. Ayrıca kayıt dışı çalıştığı tespit edilirse ödenek kesilir ve yasal faiziyle geri alınır.¹²

3.4. Ücret Garanti Fonu (İflas Durumunda Koruma)

4447 sayılı Kanun kapsamında, işverenin ödeme güçlüğüne düşmesi durumunda işçileri koruyan bir mekanizma da “Ücret Garanti Fonu”dur. İşverenin konkordato ilan etmesi, aciz vesikası alması veya iflası halinde, işçilerin son üç aylık ücret alacakları (kıdem ve ihbar tazminatı hariç, sadece temel ücret) bu fondan karşılanır. Bu ödeme için işçinin son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışıyor olması şartı aranır.¹⁴

3.5. Kısa Çalışma Ödeneği (KÇÖ): Kriz Yönetim Aracı

Ekonomik kriz veya pandemi gibi zorlayıcı sebeplerle işyerindeki faaliyetin geçici olarak durması veya azalması halinde devreye giren Kısa Çalışma Ödeneği, hem işçiyi hem de işvereni koruyan esnek bir modeldir. 4447 sayılı Kanun’un Ek 2. maddesi ile düzenlenen bu sistemde, işçiye çalışmadığı süreler için ödeme yapılırken, işveren de ücret yükünden kurtarılır.¹⁵

Uygunluk Tespiti: KÇÖ başvurusu işveren tarafından yapılır. İş müfettişlerinin (veya belirlenen prosedüre göre kurum personelinin) “uygunluk tespiti” yapması gerekir.¹⁵
Miktar: İşsizlik ödeneğinden daha yüksek bir oran belirlenmiştir. Günlük brüt kazancın %60’ı ödenir ve tavan tutarı brüt asgari ücretin %150’sidir.¹⁶ Bu, nitelikli işgücünün kriz dönemlerinde gelir kaybını minimize etmeyi amaçlar.
Prim Şartı: Normal dönemlerde, işçinin son 3 yılda 450 gün prim ödemiş olması ve son 120 gün hizmet akdine tabi olması gerekir.¹⁶

4. Özelleştirme Uygulamaları ve İş Kaybı Tazminatı (4046 Sayılı Kanun)

Devletin ekonomik alandan çekilmesi sürecinde (özelleştirme), kamu istihdamında yaşanacak daralmaların sosyal etkilerini hafifletmek amacıyla 4046 sayılı Kanun ile “İş Kaybı Tazminatı” mekanizması geliştirilmiştir. Bu tazminat, 4447 sayılı Kanun’daki işsizlik ödeneğinden bağımsız ve ona ek olarak (veya öncelikli olarak) uygulanabilen özel bir haktır.

4.1. Yararlanma Şartları ve Süreleri

İş kaybı tazminatına hak kazanabilmek için, özelleştirilen kuruluşta iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte işçinin aynı işverenle kesintisiz belirli bir süre çalışmış olması gerekir. Tazminat süresi bu kıdem süresine göre kademelendirilmiştir ¹⁸:

Kesintisiz en az 550 gün çalışanlara: 90 gün,
Kesintisiz en az 1100 gün çalışanlara: 120 gün,
Kesintisiz en az 1650 gün çalışanlara: 180 gün,
Kesintisiz en az 2200 gün çalışanlara: 240 gün süreyle tazminat ödenir.

4.2. Tazminat Tutarı ve İşleyiş

İş kaybı tazminatı, standart işsizlik ödeneğine göre daha cömert bir hesaplama yöntemine sahiptir. Tazminat tutarı, günlük net asgari ücretin iki katı olarak belirlenmiştir. Eğer personel engelli ise (ilgili kanunlara göre I., II. veya III. derece engelli), bu tutar günlük net asgari ücretin dört katı olarak uygulanır.¹⁸ Bu pozitif ayrımcılık, özelleştirme mağduru engelli bireylerin işgücü piyasasına yeniden entegrasyonu sürecinde daha güçlü bir ekonomik koruma sağlamayı hedefler.

İş kaybı tazminatı alanların sosyal güvenlik primleri (emeklilik ve GSS) bu süreçte İŞKUR tarafından yatırılır.¹⁹ Eğer kişi aynı zamanda işsizlik ödeneğine de hak kazanmışsa, öncelikle iş kaybı tazminatı ödenir; bu hak bittikten sonra şartları taşıyorsa işsizlik ödeneği devreye girebilir, ancak iki ödeme aynı anda yapılmaz.¹⁸

5. Aktif İşgücü Hizmetleri ve İstihdam Garantili Programlar

Pasif politikaların (maaş ödeme) yanı sıra, İŞKUR’un en önemli fonksiyonlarından biri işgücünü piyasanın ihtiyaçlarına göre eğitmek ve işe yerleştirmektir. Bu kapsamda yürütülen “Aktif İşgücü Hizmetleri”, 2024 yılında yürürlüğe giren yönetmelik değişiklikleri ile yeni bir döneme girmiştir.

5.1. İşbaşı Eğitim Programları (İEP) ve 2024 Yönetmelik Değişiklikleri

İşbaşı Eğitim Programları, kuruma kayıtlı işsizlerin mesleki deneyim eksikliğini gidermek amacıyla, özel sektör işyerlerinde fiilen çalışarak mesleği öğrenmelerini sağlayan bir modeldir. 23.01.2024 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik değişiklikleri, programın sürdürülebilirliğini ve istihdam etkisini artırmayı hedefleyen önemli revizyonlar içermektedir.²¹

İstihdam Yükümlülüğü Oranı: Daha önce işverenlerin katılımcıların en az %70’ini istihdam etmesi zorunluluğu bulunurken, yeni düzenleme ile bu oran %60’a düşürülmüştür. Bu değişiklik, işverenlerin programa katılım konusundaki çekincelerini azaltmayı ve daha fazla işyerinin kapılarını kursiyerlere açmasını hedeflemektedir.²¹
İstihdam Süresi: İstihdam taahhüdünün süresi konusunda da net kriterler getirilmiştir. İşveren, taahhüt ettiği katılımcıları, program süresinin en az 2 katı kadar (bazı eski kaynaklarda 3 katı ifadesi yer alsa da güncel yönetmelik metinleri 2 katı ve asgari gün sınırına işaret etmektedir) ve her halükarda 60 günden az olmamak üzere istihdam etmek zorundadır. Bazı kaynaklar bu sürenin 120 günden az olmamak üzere fiili kurs gününün en az iki katı şeklinde detaylandırıldığını belirtmektedir.²¹
Program Süreleri: Sektörel ayrıma gidilmiştir. Bilişim ve imalat sektörlerinde programlar en fazla 6 ay düzenlenebilirken, diğer sektörlerde bu süre 3 ay ile sınırlandırılmıştır. Ancak “Geleceğin Meslekleri” olarak adlandırılan siber güvenlik, bulut bilişim, oyun geliştirme gibi alanlarda 18-29 yaş arası gençler için süre 9 aya kadar çıkabilmektedir.²²

5.2. Cep Harçlığı (Zaruri Gider Ödemesi)

Program süresince katılımcıların sağlık sigortası (iş kazası ve meslek hastalığı ile GSS) İŞKUR tarafından karşılanır. Ayrıca katılımcılara günlük “cep harçlığı” ödenir. Bu tutarlar katılımcının statüsüne göre farklılaşır:

İş arayan statüsündekiler,
Öğrenciler (daha düşük tutar),
İşsizlik ödeneği alanlar (daha düşük tutar çünkü zaten ödenek almaktadırlar).Geleceğin mesleklerinde düzenlenen programlarda bu cep harçlığı tutarları artırımlı olarak uygulanır.22

5.3. Mesleki Eğitim Kursları

İşbaşı eğitiminden farklı olarak, teorik ve pratik eğitimin bir arada verildiği sınıf ortamı veya atölye çalışmalarıdır. İmalat sektöründe düzenlenen kurslarda da istihdam garantisi aranmaktadır. Kurslardan mazeretsiz ayrılanların 24 ay boyunca kurum kurslarından yararlanamaması gibi yaptırımlar getirilerek kamu kaynağının verimli kullanımı amaçlanmıştır.²¹

6. Dezavantajlı Grupların İstihdamı: Kota Sistemi ve Yaptırımlar (4857 Sayılı Kanun)

İş Hukuku, sosyal adalet ilkesi gereği işgücü piyasasında dezavantajlı konumda olan engelli ve eski hükümlü bireylerin istihdamını kota yöntemiyle zorunlu kılmıştır. Bu düzenlemeler 4857 sayılı İş Kanunu’nun 30. maddesinde yer almaktadır.

6.1. Kota Oranları ve Kapsam

50 veya daha fazla işçi çalıştıran işverenler, belirli oranlarda engelli ve eski hükümlü çalıştırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, aynı il sınırları içindeki işyerlerinin toplam çalışan sayısı üzerinden hesaplanır.²⁵

Özel Sektör İşyerleri: Toplam çalışan sayısının %3’ü oranında engelli işçi çalıştırmak zorundadır. Özel sektörde eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu 2018 yılında kaldırılmıştır; ancak eski hükümlü çalıştıran özel sektör işverenlerine teşvik verilmeye devam edilmektedir.²⁵
Kamu İşyerleri: Toplam çalışan sayısının %4’ü oranında engelli, %2’si oranında eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan işçi çalıştırmak zorundadır.²⁵

Hesaplamada yarıma kadar olan kesirler dikkate alınmaz, yarım ve üzeri olanlar tama iblağ edilir. Örneğin, %3’lük hesaplama sonucu 1.5 çıkan bir işyeri 2 engelli çalıştırmak zorundadır.

6.2. İdari Para Cezaları (İPC) ve Fonun Kullanımı

Yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverenlere karşı caydırıcı olması amacıyla her yıl yeniden değerleme oranına göre artırılan idari para cezaları uygulanır. 2025 yılı verilerine göre, çalıştırılmayan her engelli işçi ve her ay için yaklaşık 30.081 TL – 30.083 TL tutarında ceza uygulanmaktadır.⁹

Bu cezalar genel bütçeye gelir kaydedilmez; bunun yerine İŞKUR bünyesinde oluşturulan özel bir komisyon tarafından yönetilen bir fona aktarılır. Bu fon, engellilerin kendi işini kurmaları için hibe projelerinde, engellilerin işe uyumunu sağlayacak teknolojilerin alımında ve mesleki eğitim projelerinde kullanılır.²⁷ Bu döngüsel sistem, cezayı yine dezavantajlı grubun lehine bir kaynağa dönüştürmeyi amaçlar.

6.3. Eski Hükümlülerin Durumu

Özel sektörde kota zorunluluğunun kalkması, eski hükümlülerin istihdamında bir daralmaya yol açma riski taşısa da, devlet teşvik mekanizmalarıyla bu grubu desteklemeye devam etmektedir. Kamu kurumlarında ise %2’lik kota katı bir şekilde uygulanmakta, işe alımlar genellikle KPSS veya kura yöntemiyle İŞKUR üzerinden yürütülmektedir.²⁸

7. İstihdam Teşvikleri: İşveren Maliyetlerinin Düşürülmesi

İşsizlikle mücadelenin en etkili yollarından biri işgücü maliyetlerini düşürerek işverenleri yeni istihdam yaratmaya teşvik etmektir. Türkiye’de uygulanan teşvik sistemi karmaşıktır ve genellikle 4447 sayılı Kanun’un geçici maddelerine dayanır.

7.1. 6111 Sayılı Kanun Teşviki (Genç, Kadın ve Mesleki Belge)

Kamuoyunda “6111 Teşviki” olarak bilinen (4447 sayılı Kanun Geçici Madde 10) düzenleme, kadınların ve gençlerin istihdamını hedefler.

Mekanizma: Belirli şartları taşıyan (son 6 ayda işsiz olan, ortalama çalışan sayısına ilave alınan) personelin sigorta primi işveren hissesinin tamamı İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanır.
Süre Uzatımı: Bu teşvikin uygulama süresi Cumhurbaşkanı Kararları ile periyodik olarak uzatılmaktadır. Güncel kaynaklar, bu teşvikin 31.12.2026 tarihine kadar uzatıldığına işaret etmektedir.³¹ Bu, işverenler için uzun vadeli bir maliyet planlaması imkanı sunmaktadır.

7.2. 7103 Sayılı Kanun (İlave İstihdam) Teşviki

4447 sayılı Kanun Geçici 19. maddesi ile getirilen bu teşvik, sanayi ve bilişim sektörlerini önceleyen daha yüksek tutarlı bir destektir. Sadece prim değil, gelir vergisi stopajı desteği de sağlar. Bu teşvikin süreleri de Cumhurbaşkanı yetkisiyle uzatılabilmektedir; ancak 6111’e göre daha spesifik dönemleri kapsamaktadır. 2025 projeksiyonlarında 6111’in dominasyonu görülmekle birlikte, 7103 kapsamındaki hakların devamlılığı ilgili Cumhurbaşkanı Kararları ile belirlenmektedir.³³

7.3. Engelli İstihdamı Teşviki

Özel sektör işverenlerinin çalıştırdıkları engelli işçiler için (kota kapsamında olsun veya olmasın, kota fazlası dahi olsa), asgari ücret üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin tamamı Hazine tarafından karşılanmaktadır.⁷ Bu teşvik süresizdir ve doğrudan 4857 sayılı Kanun’un 30. maddesine dayanır.

8. İdari Yükümlülükler ve Yaptırımlar (2025 Görünümü)

İŞKUR mevzuatı, işverenlere sadece teşvik sunmaz, aynı zamanda veri akışını sağlamak ve düzeni korumak için idari yükümlülükler de yükler.

8.1. Aylık İşgücü Çizelgesi

10 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinin, her ay çalışan sayılarını, işe giren ve çıkanları detaylandıran “Aylık İşgücü Çizelgesi”ni İŞKUR sistemine girmeleri zorunludur. Bu veri, Kurumun istatistik üretmesi için hayati önem taşır. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi durumunda 4904 sayılı Kanun’un 20. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanır. 2025 yılı için bu cezanın 17.901 TL seviyesinde olduğu belirtilmektedir.³⁶

8.2. 2025 Yılı Konsolide İdari Para Cezaları Tablosu

Mevzuat hükümlerine aykırılık durumunda 2025 yılında uygulanması öngörülen (yeniden değerleme oranlarına göre tahmini) idari para cezaları aşağıda özetlenmiştir:

Tablo 2: 2025 Yılı İdari Para Cezaları (Tahmini)

Kanun Maddesi	İhlal Konusu	Ceza Tutarı (Yaklaşık)	Açıklama
4857 Md. 101	Engelli/Eski Hükümlü Çalıştırmama	30.081 TL	Her işçi ve her ay için.
4904 Md. 20	Aylık İşgücü Çizelgesi Vermeme	17.901 TL	İşyeri başına.
4904 Md. 20/d	Geçersiz Anlaşma Düzenleme (ÖİB)	68.084 TL	Geçici iş ilişkisinde yasak işlem. ⁹
4904 Md. 20	İzinsiz İş ve İşçi Bulma Faaliyeti	Değişken	Fiilin niteliğine göre yüksek tutarlar.

(Not: Tablodaki tutarlar, yeniden değerleme oranlarına göre hesaplanan tahmini rakamlar olup, kesinleşmiş tutarlar İŞKUR’un yıllık genelgeleri ile ilan edilir.)

9. Sonuç

Türkiye İş Kurumu, 4904 sayılı kuruluş kanunu ile çizilen çerçevede, işsizlikle mücadelede çok katmanlı bir strateji izlemektedir. 4447 sayılı Kanun ile yürütülen İşsizlik Sigortası Fonu, kriz dönemlerinde (pandemi, ekonomik dalgalanmalar) “Kısa Çalışma Ödeneği” gibi enstrümanlarla piyasayı fonlamış ve toplumsal barışın korunmasında kilit rol oynamıştır. Aktif işgücü politikalarında 2024 yılında yapılan yönetmelik değişiklikleri, “istihdam garantisi” kavramını daha gerçekçi oranlara (%60) çekerek, kamu kaynağının sadece eğitim için değil, somut işe yerleştirme sonuçları için kullanılmasını hedeflemiştir.

Özel istihdam bürolarının denetimi ve yüksek teminat bedelleri ile piyasadaki aktörlerin güvenilirliği sağlanmaya çalışılırken, engelli istihdamı gibi sosyal sorumluluk alanlarında “ceza-teşvik” dengesi (kota cezaları ve prim teşvikleri) gözetilmiştir. 2025 ve sonrası için, özellikle 6111 sayılı teşvikin 2026’ya kadar uzatılması, devletin istihdam maliyetlerini sübvanse etme politikasının orta vadede devam edeceğini göstermektedir. Bu mevzuat bütünü, işverenler için sıkı takip gerektiren mali ve idari yükümlülükler içerirken, iş arayanlar ve dezavantajlı gruplar için modern bir sosyal güvenlik şemsiyesi sunmaktadır.

Diğer yazılar için: mevzuatgpt.org

Table of Contents